آیا پستانک باعث دیر حرف زدن کودک می شود؟

یکی از نگرانی های مشترک والدین این است که آیا پستانک باعث دیر حرف زدن کودک می شود؟ پستانک می تواند به آرام شدن کودک کمک کند و در برخی شرایط وسیله ای کاربردی باشد، اما استفاده نادرست یا طولانی مدت از آن ممکن است روی بعضی از مهارت های رشد، از جمله گفتار، تاثیر بگذارد. البته این موضوع به معنای آن نیست که هر کودکی که از پستانک استفاده می کند، حتما دچار تاخیر در صحبت کردن خواهد شد. عوامل مختلفی مانند مدت زمان استفاده از پستانک، سن کودک، میزان تعامل والدین با او و شرایط رشد کودک در این مسئله نقش دارند.

آیا پستانک سبب دیر حرف زدن کودکان می شود؟

استفاده از پستانک به تنهایی دلیل اصلی دیر حرف زدن کودک نیست، اما اگر برای مدت طولانی و به صورت مداوم در دهان کودک باشد، می تواند فرصت تمرین صداها، تقلید کلمات و برقراری ارتباط کلامی را کاهش دهد. کودکان برای یادگیری صحبت کردن نیاز دارند دهان، زبان و لب های خود را آزادانه حرکت دهند و با اطرافیان تعامل داشته باشند. زمانی که پستانک بخش زیادی از ساعات بیداری کودک را اشغال کند، این فرصت ها کمتر شده و ممکن است روند رشد گفتار با تأخیر مواجه شود.

البته تاخیر در گفتار به عوامل دیگری مانند شنوایی، رشد عصبی، محیط خانوادگی و میزان ارتباط والدین با کودک نیز بستگی دارد. اگر کودک علاوه بر استفاده طولانی از پستانک، علائمی مانند کم بودن دایره واژگان، ناتوانی در بیان کلمات متناسب با سن یا دشواری در برقراری ارتباط داشته باشد، بهتر است توسط متخصص گفتار درمانی کودکان ارزیابی شود. تشخیص و درمان زودهنگام می تواند از بروز مشکلات جدی تر در مهارت های گفتاری و زبانی کودک پیشگیری کند.

پستانک تا چه سنی روی حرف زدن کودک تاثیر ندارد و بی خطر است؟

به طور کلی، استفاده از پستانک تا حدود 6 ماهگی در صورت استفاده صحیح، معمولا تاثیر منفی بر رشد گفتار کودک ندارد و حتی در برخی موارد می تواند به آرام شدن نوزاد کمک کند. از حدود 6 تا 12 ماهگی نیز اگر پستانک فقط در زمان خواب یا برای آرام کردن کودک در شرایط خاص استفاده شود، خطر قابل توجهی برای مهارت های گفتاری ایجاد نمی کند. در این سنین، مهم ترین نکته این است که کودک در زمان بیداری فرصت کافی برای صدا سازی، بازی، لبخند زدن و تعامل کلامی با اطرافیان داشته باشد.

با افزایش سن و به ویژه پس از 12 تا 18 ماهگی، کودک وارد مرحله یادگیری سریع کلمات و جمله سازی می شود. اگر در این دوره پستانک به طور مداوم در دهان او باشد، ممکن است فرصت تمرین حرکات دهان و برقراری ارتباط کلامی کاهش پیدا کند. به همین دلیل بسیاری از متخصصان گفتار درمانی توصیه می کنند استفاده از پستانک از حدود یک سالگی به تدریج محدود شده و حداکثر تا 2 سالگی کنار گذاشته شود تا احتمال تاثیر بر رشد گفتار، تکامل دهان و دندان و مهارت های ارتباطی کودک به حداقل برسد.

علائم تاخیر گفتار ناشی از استفاده زیاد از پستانک

استفاده طولانی مدت از پستانک ممکن است فرصت تمرین صداها و برقراری ارتباط کلامی را از کودک بگیرد و در برخی موارد باعث بروز علائم تأخیر گفتار شود. در صورت مشاهده این نشانه ها، مراجعه به مراکز گفتار درمانی در شرق تهران می تواند به تشخیص علت و شروع درمان مناسب در زمان مناسب کمک کند. به طور کلی نشانه های دیر حرف زدن کودک بخاطر پستانک عبارتند از:

• دایره واژگان محدود: کودک در مقایسه با هم سالان خود کلمات کمتری به کار می برد.
• شروع دیرهنگام صحبت کردن: اولین کلمات یا جمله های کودک دیرتر از سن طبیعی ظاهر می شوند.
• تلفظ نامفهوم کلمات: کودک در بیان برخی صداها و کلمات مشکل دارد و گفتارش به سختی قابل فهم است.
• تمایل کم به صحبت کردن: به جای استفاده از کلمات، بیشتر با اشاره یا حرکات دست خواسته های خود را بیان می کند.
• کاهش تقلید صداها و کلمات: علاقه یا توانایی کمتری برای تکرار صداها و واژه های جدید نشان می دهد.
• مشکل در ساخت جمله: حتی با افزایش سن، جمله های کوتاه و ناقص می سازد یا کلمات را به درستی کنار هم قرار نمی دهد.
• پاسخ دهی کلامی ضعیف: هنگام صحبت با دیگران کمتر پاسخ می دهد یا برای برقراری مکالمه تلاش نمی کند.
• استفاده مداوم از پستانک در زمان بیداری: این عادت فرصت حرکت طبیعی زبان، لب ها و تمرین مهارت های گفتاری را کاهش می دهد.

جمع بندی

در این مطلب به بررسی این که آیا پستانک سبب دیر حرف زدن کودکان می شود؟  پرداختیم. پستانک به خودی خود عامل اصلی دیر حرف زدن کودک نیست، اما استفاده مداوم و طولانی مدت از آن، به ویژه در ساعات بیداری، می تواند فرصت تمرین صداها، حرکت طبیعی زبان و برقراری ارتباط کلامی را کاهش دهد. به همین دلیل توصیه می شود والدین استفاده از پستانک را از حدود یک سالگی به تدریج محدود کرده و تا دو سالگی آن را کنار بگذارند. اگر پس از حذف پستانک همچنان علائمی مانند تاخیر در صحبت کردن، تلفظ نامناسب حروف یا دایره واژگان محدود در کودک مشاهده شد، بهتر است هرچه زودتر از یک متخصص گفتاردرمانی در منزل یا کلینیک کمک بگیرید. تشخیص و مداخله به موقع، نقش مهمی در بهبود مهارت های گفتاری و رشد طبیعی زبان کودک خواهد داشت.